Norin (shuningdek “naryn” deb ham ataladi) o‘zbek milliy oshxonasiga xos bo‘lgan an’anaviy xamirli taom bo‘lib, u qo‘l bilan kesilgan juda ingichka xamir va qaynatilgan go‘shtdan tayyorlanadi. Norin odatda sovuq holatda tortiladi, biroq ba’zan iliq sho‘rva shaklida ham pishiriladi. Taomning markazida juda nozik shaklda kesilgan xamir va mayda bo‘laklarga bo‘lingan go‘sht boʻlib, ularning uyg‘unligi norinni o‘ziga xos ta’mga ega qiladi. Norin O‘zbekistonning bayramona dasturxonlarida, to‘y va tantanali uchrashuvlarda, shuningdek kundalik ovqatda ham e’tirof etiladigan mahsulotdir. U odatda piyoz, qora murch va qazi bo‘lagi bilan bezatiladi. Norin o‘zbek oshxonasining modda va madaniyat o‘lchamida muhim taomlardan biri hisoblanadi.

Tarixi
Norinning shakllanishi Markaziy Osiyoda xamirli va go‘shtli taomlar an’anasining qadimiy rivoji bilan bog‘liq. Taom chorvachilik madaniyati va xamir bilan bog‘liq ovqat tayyorlash tajribasining uyg‘unlashuvi natijasida vujudga kelgan. Yozma manbalarda norin nomi aniq sanalar bilan qayd etilmagan bo‘lsa-da, uning tayyorlash tamoyillari o‘rta asrlarga kelib shakllangan deb qaraladi. Norin ayniqsa Toshkent vohasi va unga tutash hududlarda mustahkam an’anaga ega bo‘lgan. Taomning sovuq holda tortilishi uni yirik yig‘inlar va marosimlar uchun qulay qilgan, chunki norin oldindan tayyorlanib, o‘z sifati va ta’mini saqlagan holda dasturxonga qo‘yilgan. O‘zbek oshxonasida norin asosan ikki ko‘rinishda tayyorlanadi. Quruq norin qaynatilgan go‘sht va ingichka kesilgan xamir aralashmasidan iborat bo‘lib, sovuq yoki xona haroratiga yaqin holatda tortiladi. Bu norinning eng keng tarqalgan va marosimlarda ko‘p uchraydigan shaklidir. Iliq norin esa xamir va go‘sht qaynatilgan sho‘rvasi bilan birga taqdim etiladi. Bu variant asosan sovuq mavsumda iste’mol qilinadi. Har ikkala ko‘rinishda ham xamir qo‘l bilan yoyilib, nihoyatda nozik qilib kesiladi.

Norinning foydali jihatlari
Norin yuqori to‘yimlilikka ega taom hisoblanadi. Ingichka kesilgan xamir tarkibidagi uglevodlar organizmni energiya bilan ta’minlaydi, qaynatilgan go‘sht esa yuqori sifatli oqsil va zarur aminokislotalar manbai hisoblanadi. Norin an’anaviy ravishda ot go‘shtidan tayyorlanadi. Ot go‘shti sovuq holda iste’mol qilinadigan taomlar uchun mos bo‘lib, nisbatan kam xolesterinli mahsulot sifatida qadrlanadi. Ayrim hollarda, xususan xo‘randalarda qon bosimi bilan bog‘liq muammolar mavjud bo‘lganda, norin mol go‘shtidan ham tayyorlanadi. Bu hol klassik variant emas, balki parhezga moslashtirilgan shakl sifatida qaraladi. Piyoz va qora murch taomning hazm bo‘lishini yengillashtiradi. Shunga qaramay, norinning umumiy kaloriya qiymati yuqori bo‘lishi mumkinligi sababli uni me’yorida iste’mol qilish tavsiya etiladi.

Tayyorlanish usuli
Norin tayyorlash xamir qorishdan boshlanadi. Bug‘doy uniga suv va tuz qo‘shib qattiqroq xamir qoriladi. Xamir tindirilgach, juda ingichka qilib yoyiladi va mayda tasma shaklida kesiladi. Kesilgan xamir qaynoq suvda yoki go‘sht sho‘rvasida pishirib olinadi va sovutiladi. Go‘sht alohida qaynatilib, sovutilgach mayda qilib to‘g‘raladi. Tayyor xamir va go‘sht bir tekis aralashtiriladi, ustiga mayda to‘g‘ralgan piyoz va qora murch sepiladi. Zaruratga ko‘ra oz miqdorda sho‘rva qo‘shiladi. Taom dasturxonga tortilishidan oldin biroz dam oldiriladi.

Norin tayyorlanish jarayoni:

Manbalar:

1. Rahmatullayev Sh. O‘zbek tiliing etimologik lug‘ati. 3-jild . – Toshkent, 2003.

2. O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi. – Toshkent, 2000.

3. Mahmudov K. O‘zbek taomlari. – Toshkent: O‘zbekiston NMIU, 1977.

4. Ganiyev X. Uzbekskaya kukhnya. Vostochnyy pir s Hakimom Ganievym. – Toshkent, 2018.